Volgens de overleveringen is dit kasteel gebouwd in 1067 in opdracht van Graf Ludwig der Springer. Een legende vertelt dat hij manden met aarde van zijn eigen land naar boven liet brengen en liet uitstrooien op de top. Zodoende kon hij zweren dat hij op zijn eigen grond stond en gerechtigd was hier te bouwen. De Wartburg is sindsdien nooit veroverd of vernield, alleen uitgebreid. In de Middeleeuwen (1206-1207) werd er het legendarische Minnezangerconcours gehouden. Een soort wedstrijd tussen de beste minnezangers van Duitsland, onder wie Hendrik van Veldeke en Walther van de Vogelweide. Richard Wagner gebruikte dit thema voor zijn opera Tannhäuser.
Landsgravin Elisabeth, een Hongaarse prinses, leefde in die tijd ook aan dit Thüringse hof. Zij trouwde in 1221, veertien jaar oud, met de zoon van de landgraaf. Ze werd al heel vroeg weduwe en werd met haar twee kinderen van het hof verdreven. Zij stichtte in Marburg een hospitaal en verzorgde en verpleegde ouden en zieken. Ze stierf op 24 jarige leeftijd aan tbc. In 1235 werd zij heilig verklaard.
Drie eeuwen later speelde de Wartburg weer een belangrijke rol in de geschiedenis. In de jaren 1521-1522 vond Luther hier een schuilplaats. Nadat hij door de Paus in de ban was gedaan verbleef hij hier onder de schuilnaam Jonker Jörg. Hij vertaalde er de bijbel in het Duits, wat van grote invloed was op de vorming van de officiële Duitse taal. Hierna raakte de burcht in verval, maar in de vorige eeuw begon men het complex te herbouwen. Een grondige restauratie werd in 1983 afgerond.
Tijdens een wandeling door de ridderzaal, de eetzaal, de kapel, de feestzaal en de kamer van de landgraaf, komt u ook steevast uit in de Lutherstube, de werkkamer van Luther: Spartaans ingericht met een enkele wandversiering van de hand van Lucas Cranach de Oudere en in de hoek de lessenaar waaraan Luther steeds staande schreef.
Een deel van het complex is als museum ingericht. U vindt hier schilderijen van o.a. Lucas Cranach de Oudere, wandtapijten, beeldhouwwerken en meubilair. Ook wordt aan de hand van documenten en voorwerpen de geschiedenis van de Wartburg verteld.