De portalen van de Parijse Notre-Dame
Voorgevel
Wat onmiddellijk opvalt zijn de drie grote portalen (een verwijzing naar de Drievuldigheid).
Het linker is het portaal van de maagd Maria, het middelste stelt het Laatste Oordeel voor, met links en rechts de 12 apostelen, en het rechter is het portaal van Sint Anna.
De beelden in deze portalen waren oorspronkelijk polychroom op een goudkleurige achtergrond. Ze deden immers dienst als een soort stripverhalen voor de gelovigen.
Boven de portalen bevindt zich de 'Galerie des Rois' met de 28 afbeeldingen van de koningen van Juda en Israël (de voorvaderen van Christus). Ze werden door de Revolutie in 1793 vernietigd (men dacht dat het afbeeldingen waren van de Franse koningen).
Violet-le-Duc heeft ze opnieuw laten maken: hij beeldde zichzelf als 8e van links af bij de koningen.
In 1977 heeft men bij opgravingen op het plein resten gevonden van de originele beelden. Die worden nu bewaard in het Musée de Cluny.
De legende vertelt dat de slotenmaker Biscornet de deuren van de kerk moest beslaan met ijzerwerk. Op een dag vindt men hem bewusteloos in zijn smidse met rond hem zo'n prachtig ijzerwerk dat niemand dat kan namaken.
Tot op het einde van de 18e eeuw kon men zelfs niet achterhalen welke de legering van het metaal was. Daarom vertelde men dat Biscornet de hulp van de duivel had ingeroepen om de klus te klaren.
Het ijzerwerk is nog origineel, de deuren zijn vervangen.
Mariaportaal
Gevelveld:
Hemelvaart van Onze Lieve Vrouw. Zij ligt op een bed en richt haar hoofd op als teken van opstanding en leven. Boven dit tafereel: kroning van Maria.
Deurstijl: Maagd met kind.
Linkerzijkant portaal:
Helemaal links: keizer Constantijn: in 313 (Edict van Milaan) werd hier waarschijnlijk een eerste kerk gebouwd. Naast Constantijn een 'lachende engel'; de eerste in Frankrijk en niet in Reims zoals vaak wordt beweerd.
Daarnaast: St. Denis die zijn hoofd in zijn handen draagt. Hij werd door Rome uit Lyon naar hier gestuurd om Parijs te bekeren. Hij wordt de eerste bisschop van de stad, maar stierf de marteldood.
Rechterzijde:
Johannes de Doper en Paus Silvester die paus was tijdens de regering van Constantijn.
Portaal Laatste Oordeel
Hoogte: 7 meter.
Onderaan: engelen bazuinen doden uit het graf en daarboven worden goed en kwaad door een engel en een duivel afgewogen. De duivel duwt op de weegschaal om hem te laten doorslaan naar zijn kant. De zondaars zijn geketend om naar de hel te gaan (let op de trieste gezichten).
Aan de zijkanten zijn apostelen te zien, geflankeerd aan de binnenkant, vlak naast de deur, door de wijze maagden links en de dwaze maagden rechts. Aan de rechterkant boven de 2e apostel een beeldje van de duivel die pist op 3 figuren: - kanunnik - koning met kroon (Frans I): toen de koning dit zag kon hij er, naar men zegt, om lachen - bisschop met mijter
N.B.: In deze figuren beeldden de steenhouwers soms kanunniken af om wraak te nemen voor te late betalingen (bijvoorbeeld figuren uit de hel).
Sint-Annaportaal
Gevel:
De 2 bovendelen bevatten de oudste (Romaanse) sculpturen van de Notre-Dame: bovenaan O.L. Vrouw met kind samen met engelen met wierookvat.
Boven O.L.Vrouw: afbeelding van Jeruzalem.
Wie de bisschop en de koning naast de engelen zijn is niet erg duidelijk. Sommigen houden het op de Merovingische stichters van de kerk, anderen beweren dat het afbeeldingen van Louis XII (geknield) en de stichter van de kerk bisschop Sully zijn (staande). Staand omdat hij voor de kerk belangrijker is dan de geknielde koning.
Helemaal links naast de bisschop een klein figuurtje met boek: gulle schenker voor de bouw van de kerk.
Vlak boven de rechterdeur (naast de deurstijl) 2 figuurtjes: Jozef knielt voor O.L. Vrouw en vraagt haar vergiffenis omdat hij twijfelde aan de Onbevlekte Ontvangenis. Een engel verschijnt in de hemel om hem de waarheid te vertellen.
De onderste strook stelt het leven van O.L. Vrouw en St. Anna voor.
Deurstijl:H. Marcel, bisschop van Parijs in de 5e eeuw, die met zijn staf de muil openrijt van een monster en aldus volgens de legende de stad bevrijdde van een draak. Zijkanten:
Afbeeldingen van heiligen, koningen en koninginnen.
Nog hoger bevindt zich het roosvenster met afbeeldingen van de tekens van de dierenriem, de maanden en de (on)deugden met een diameter van 10m. Symbool van de oneindigheid (de ronde vorm), is de bouw ervan zo perfect dat het geheel door de eeuwen heen nog niet is gaan 'wringen'; het leidt dus niet tot scheuren in de voorgevel. Onder de torens tenslotte ziet men de 'Grande Galerie' met zijn statige zuilen. Daar heeft Violet-le-Duc enorme vogels, duivels en demonen laten plaatsen. Zijgevels
Het Noordportaal (linkerkant) heeft een roosvenster van 13 meter.
Het portaal toont een afbeelding van het leven van de Heilige Maagd en vertelt ook de legende van Theofiel die zijn ziel aan de duivel had verkocht.
Hij wordt echter gered door Maria die zijn contract afkoopt.
Wat verder aan de noordkant bevindt zich de 'Porte Rouge' (gemaakt door Pierre de Montreuil) die was voorbehouden als ingang voor de kanunniken.
Het Zuidportaal is het 'Portail de St. Etienne' en is dus een voorstelling van het leven en de steniging van de H. Stefanus.
Afmetingen
Lengte 130m, breedte 48m, hoogte 35m (torens 69m en 380 treden), oppervlakte 5955 m², rozetvensters 10m doorsnede. De zuilen binnen die de torens bij de ingang ondersteunen hebben een diameter van 5m. Voor het houtwerk waren meer dan 1300 eiken nodig (een bos van 21 ha!).
Er kunnen 9000 mensen binnen, waarvan 1500 op de tribunen; 7 miljoen bezoekers per jaar.
Tussen 1190 en 1983 waren er 23 zelfmoorden.
Bij de restauratie in jaren 80-90 heeft men elektrische draden gespannen tegen de duiven.
