Oradour-sur-Glane en de herinneringen

Oradour sur-Glane was een klein landelijk dorpje op circa 20 km ten noordwesten van Limoges. Het was per tram snel vanuit Limoges te bereiken. Op zondag kwamen er dan ook dikwijls mensen uit Limoges voor een picknick of om te vissen in de Glane.

Toen de oorlog uitbrak met Duitsland veranderde er eigenlijk weinig in dit landelijk bestaan. Tegen het einde van 1940 vestigden zich een aantal vluchtelingen uit de Moezelstreek, die door de Duitsers uit hun huizen waren verdreven. Deze extra bewoners van het dorpje vergden een extra school, maar verder waren er geen opmerkelijke gebeurtenissen tijdens de oorlogsjaren.

Natuurlijk was er wel de angst dat, net als in zovele dorpen en steden in geheel bezet Europa, de mannen gedwongen zouden worden om werkzaamheden voor de bezetters te verrichten. Het dorp was geen verzetshaard en slechts een enkele onderduiker woonde in het dorp.

Op 6 juni 1944 begint in Normandië de invasie. In Oradour sur-Glane merkt men er weinig van. Het ligt ver van het front. Natuurlijk zijn er wel de geruchten en er is wat meer activiteit van Duitse troepen die zich westwaarts verplaatsen naar het front.

Op 8 juni wordt door de ondergrondse in St.-Junien een stadje op 12 km van Oradour sur-Glane de spoorbrug opgeblazen. Men denkt hiermede de troepenverplaatsing van de Duitsers te vertragen.
Op 9 juni bivakkeerde het S.S.-regiment 'Der Fuhrer', wat onderdeel was van de tweede Panzer Division, vlak bij St.-Junien.

Op 10 juni komen ongeveer 130 SS'ers onder leiding van Luitenant Kahn en tweede luitenant Barth bij Oradour en omsingelen het dorp. Om 14.00 uur worden alle bewoners verzocht hun huizen, winkels en scholen te verlaten en zich te verzamelen op het marktplein.

Niets wijst op het drama dat zich binnen enkele uren zal voltrekken. Ook de Duitsers gedragen zich rustig en men krijgt de indruk, dat het alleen om een routinecontrole gaat. De paar onderduikers zijn er allang vandoor en voor de twee mannen die bekennen dat ze een jachtgeweer bezitten, heeft men geen enkele interesse.

Om 15.00 uur worden de mannen gescheiden van de vrouwen en kinderen. De vrouwen en kinderen gaan dan onder begeleiding naar de kerk, waar de deur op slot wordt gedaan. Om 15.30 uur worden de mannen verdeeld in 6 groepen en opgesloten in diverse schuren. De deuren blijven open en de mannen en jongens worden door mitrailleurs onder schot gehouden.
Om 16.00 uur klinkt er een explosie. Vermoedelijk een teken, want meteen hierna beginnen de mitrailleurs bij de 6 schuren hun dodelijk werk. De mannen en jongens, velen slechts gewond aan hun benen, vallen over elkaar en de SS'ers klimmen over de stapels heen om genadeschoten te geven. Vervolgens wordt er hooi en hout naar binnen geworpen en alles in brand gestoken.

Wat gebeurde er intussen in de kerk? SS'ers brachten tegen 16.00 uur een aantal kisten in de kerk waaruit draden hingen. Op het moment van de explosie om 16.00 uur werden de draden aangestoken en de soldaten deden de deur van de kerk dicht. Met een luide knal ontploften de kisten en verspreidden een verstikkende zwarte rook. Het lukte de wanhopige vrouwen die het overleefd hadden de deur te openen, maar zij werden meedogenloos neergemaaid door de mitrailleurs.

De SS'ers hadden een volledig dorp uitgemoord. Slechts 5 jongemannen uit 1 schuur en 1 vrouw uit de kerk wisten aan deze massamoord te ontkomen. Er waren 642 slachtoffers. Hierna werd het dorp systematisch geplunderd en vervolgens in brand gestoken. Toen Generaal de Gaulle de resten van het dorp bezocht, nam hij 2 besluiten. Het dorp moest zo blijven als aangetroffen na deze gruweldaad en er zou een nieuw Oradour gebouwd worden. In 1953 werd dit nieuwe Oradour ingewijd.

Het eerste dat men zich kan afvragen is waar deze slachting voor diende. De enig mogelijke verklaring is dat de bezetter een voorbeeld wilde stellen. Hiervoor werden deze volkomen onschuldige mensen uit Oradour sur Glane uitgekozen. Denken we daarnaast aan ons eigen Putten, Lidice in Tsjecho-Slowakije, Marzabotto in Italië, Distomon in Griekenland en Maille in Frankrijk.

De tweede vraag is, wat er gebeurde met de verantwoordelijken. Generaal Lammerding, de commandant van de divisie, werd reeds bij verstek ter dood veroordeeld voor een executie van 99 gijzelaars in Tulle. In 1953 tijdens het proces verborg hij zich tijdelijk in Sleeswijk-Holstein. Hij werd niet uitgeleverd door Duitsland en leidde tot zijn dood in 1971 een redelijk leven als hoofd van een florerend bedrijf. Majoor Dickman, commandant van de 1e Divisie werd op 29 juni 1944 aan het Normandië front dodelijk getroffen. Kapitein Kahn is vermist. Luitenant Barth kreeg tijdens een proces in Oost-Berlijn in 1983 levenslang.

Op 13 februari 1953 zou de uitspraak van de rechtbank plaats vinden tegen de 21 SS'ers die men had kunnen achterhalen. Deze SS'ers waren afkomstig uit de Elzas. Er werden straffen verwacht, zoals de doodstraf, dwangarbeid en levenslang. Het liep echter anders. Het Franse parlement vaardigde na een stormachtig debat een amnestiewetje uit, daartoe min of meer gedwongen door een uitbarsting van volkswoede in de Elzas. Het gebied dat in 1940 was geannexeerd door de Duitsers en in 1945 weer Frans werd. De SS'ers kwamen dus vrij omdat het Franse Parlement de nationale eenheid niet in gevaar wilde brengen.

Dit leidde weer tot woedende reacties in de regio Limoges. Het door de staat opgerichte monument werd vernield en er werden 2 alternatieve monumenten gebouwd. Deze 2 monumenten zijn in 1966 verwijderd. Tot ver in de jaren zeventig waren de relaties tussen Oradour en de Franse staat erg slecht. Nu lijkt er een verzoening te komen. In 1994 woonde de Franse President Mitterand op 10 juni een herdenkingsplechtigheid in Oradour bij

Bij uw bezoek aan Oradour sur-Glane zult u een dorp aantreffen, zoals het was op 10 juni 1944 na de zinloze wandaden van de Duitsers. Geen vrolijk bezoek. Wel een bezoek dat tot nadenken stemt en de ouderen onder ons een moment terugbrengt naar de jaren 1940-1945.