Sauveterre-de-Bearn: de poort naar Spanje

Vijf eeuwen voor onze jaartelling kwamen vanuit het stroomgebied van de Ebro en vanuit Aragón, Iberische herders met hun schaapskuddes over de Pyreneeën. In de vruchtbare valleien van de Gascogne gingen ze op zoek naar natuurlijk beschermde plaatsen, waar ze een versterkt kamp konden opslaan. Een van deze herdersstammen, de Béarnis, vestigden zich in het gebied dat de Béarn zou gaan heten.

De eerste vraag die zich bij bezoekers van Sauveterre-de-Bearn meestal voordoet is: 'Waarom zo'n verzameling van versterkingen in zo'n landelijke omgeving, ver verwijderd van alle huidige hoofdwegen?'.
Om dit te verklaren maken we even een sprong in de tijd, naar het jaartal 1344. In dat jaar verbrak Gaston III Fébus, burggraaf van Béarn de laatste banden van afhankelijkheid met de hertogen van Gascogne. Béarn werd een min of meer onafhankelijk vorstendom dat neutraal bleef tijdens de 100-jarige oorlog tussen Engeland en Frankrijk. De Franse zuidgrens liep in die tijd een heel stuk verder noordelijk van de Pyreneeën.
Béarn werd in het westen begrensd door Gascogne, dat tot het eind van de 100-jarige oorlog onder de Engelse kroon ressorteerde, en Laag-Navarra. Het vorstendom fungeerde als westelijke poort naar Spanje en het was al heel lang een etappe in de Franse route naar Santiago de Compostela.
Het stadje profiteerde van de doorvoerhandel; de brug over de Gave d'Oloron was de enige verbinding tussen zuidwest en noordoost en fungeerde natuurlijk als tolbrug. Deze strategische ligging werd nog van meer belang toen in de 15e eeuw de burggraven van Béarn koningen van Navarra werden. Dit laatste viel niet bij iedereen in de smaak, een aantal Navarrese edelen gaven de voorkeur aan de naar Spaanse eenheid strevende katholieke vorsten Ferdinand van Aragón en Isabella van Castilië. Navarra ten zuiden van de Pyreneeën ging vrij spoedig over in Castiliaanse handen. Een poging van Hendrik II d'Albert om het gebied te heroveren liep uit op een mislukking. Zijn leger werd in 1520 voor de poorten van Pamplona door het leger van Karel V verpletterend verslagen.
Het Koninklijk Navarra bleef bestaan maar lag nu geheel ten noorden van de Pyreneeën.
De militaire rol die Sauveterre tot nu toe had gespeeld nam nog verder af toen er in het midden van de 16e eeuw een nieuwe vestingstad bij Navarrenx werd gebouwd. Ook de handel liep terug omdat er inmiddels nieuwe handelsroutes waren ontstaan, via de kust en via de Somport pas.
Tenslotte werd Navarra ten noorden van de Pyreneeën, en daarmee ook de Béarn een integraal deel van Frankrijk toen Hendrik III van Navarra-Béarn als Hendrik IV tot koning van Frankrijk werd gekroond.