Bezoek aan dom en kloostergang in Monreale

Op ongeveer acht kilometer afstand van Palermo bevindt zich het plaatsje Monreale dat beroemd is om zijn magistrale Dom. Met zijn talrijke Griekse en Byzantijnse mozaïeken vormt de kerk uit 1174 een pronkstuk van de bouwkunst in de Noormannentijd.

De Dom was een initiatief van koning Willem II die volgens de legende op deze plek een ontmoeting had met de heilige maagd Maria. Zij zou er bij de koning op hebben aangedrongen om hier een kerk te bouwen.

Een andere reden zou kunnen zijn dat Willem II zich ongerust maakte over de macht die aartsbisschop Walter of the Mill als regent naar zich had toegetrokken in de jaren dat Willem nog minderjarig was. In die visie is de Dom van Monreale een tegenwicht voor de kathedraal die Walter in Palermo had gebouwd. Bij de kerk stichtte Willem ook een groot Benedictijner klooster dat hij onder beheer stelde van de machtige kloosterorde van Cluny.
Zijn strategie werkte. Walter of the Mill raakte allengs op een zijspoor en verloor zijn bisschopstitel uiteindelijk aan de abt van het nieuwe klooster.

De Dom bleek het laatste grote bouwwerk uit de Noormannenperiode te zijn en in zekere zin de apotheose ervan. Toen Willem II in 1189 op 36-jarige leeftijd stierf viel het rijk uiteen en ging Sicilië over in handen van de Hohenstaufen.


In de kerk zijn het de Byzantijnse mozaïeken (6300 m2) die de meeste indruk maken. In het middenschip van de kerk zien we taferelen uit het Oude Testament afgebeeld. Herkenbaar zijn onder meer de schepping van de aarde en het verhaal rond de Ark van Noach. De zijschepen laten de wonderbaarlijke genezingen van Jezus zien.

In de periode dat de kerk gebouwd werd was in de Byzantijnse kunst het idee van 'Christus Pantocrator' in zwang, ofwel Christus als 'opperste heer'. Zijn goddelijke eigenschappen werden daarbij sterk benadrukt, onder andere door hem in de kerken een plaats te geven in de koepel, zodat hij als een goddelijke vader neerzag op de wereld en zijn gelovigen. Omdat de Dom van Monreale echter geen koepel heeft is Jezus hier te zien in de Apsis. De goddelijke uitstraling is echter duidelijk herkenbaar in de wijze waarop hij zijn armen uitstrekt, zijn gewaad, zijn blik en het aureool. Met zijn rechterhand maakt hij een zegenend gebaar terwijl zich in zijn linkerhand een boek bevindt met de Griekse tekst: 'Ik ben het licht der wereld'.

Onder hem bevinden zich de Heilige maagd Maria, een aantal Heiligen en een beeltenis van Thomas Beckett. Dit laatste moet vooral gezien worden als een eerbetoon aan deze aartsbisschop van Canterbury die in 1170 de marteldood was gestorven voordat hij drie jaar later heilig werd verklaard. In de rechterapsis zien we het leven van Petrus in mozaïeken uitgebeeld, in de linkerapsis dat van Paulus.
In de kerk bevinden zich verder verschillende graftomben, waaronder die van Willem I en Willem II.