
Siracusa is een stad die in de Griekse oudheid verreweg de belangrijkste positie op Sicilië innam. Na de stichting ervan in 734 voor Chr. ging het de Siracezen al snel voor de wind. Dochterkolonies elders op Sicilië versterkten haar machtspositie op het eiland en lokten de jaloezie uit van rivaliserende steden als Carthago en Athene.
In 480 v. Chr. bevestigde Siracusa haar machtspositie met een klinkende militaire overwinning op de Carthagers. De stad was nu de onbetwiste leider van de Griekse koloniën en nam snel in omvang toe. Het huidige Siracusa dat ongeveer 125.000 inwoners telt is een dorp vergeleken met de metropool uit de oudheid die ruim een miljoen inwoners kende. Schitterende paleizen en tempels verrezen en de 30 kilometer lange stadsmuren wekten alom bewondering.
Een nieuw uur der waarheid brak aan toen de Atheners in 415 v. Chr. een groot leger naar Sicilië stuurden om de onrustbarende machtsgroei van de stad te breken. Maar ook hier bleek het leger van Siracusa superieur.
Athene, dat toen juist in zijn hoogtijdagen verkeerde, liet haar vloot, het belangrijkste militaire onderdeel van het Atheense imperium, de haven van Syracuse in lokken waar het tot een treffen kwam. 200 schepen en 50.000 manschappen verloor de Griekse stadstaat in deze zeeslag. De twee Atheense bevelhebbers werden daarop tot zelfmoord gedwongen en de meeste gevangenen werden opgesloten in een steengroeve waar ze een ellendige dood stierven.
De overwinning bleek later van enorme betekenis voor de oude wereld. Athene was door de verloren oorlog een groot deel van haar militaire slagkracht kwijt en kon die niet één-twee-drie vervangen. Veel 'bondgenoten' van de stadstaat zagen hun kans schoon en keerden zich van Athene af, wat anderen er weer toe bracht om hetzelfde te doen.
Athene had daardoor onvoldoende middelen om haar leger weer op sterkte te brengen.
Het imperium brokkelde gestaag af totdat Athene negen jaar later definitief door Sparta werd verslagen. En de ironie wil dat de beslissende slag werd geleverd op zee waar een gloednieuwe Spartaanse vloot een nog altijd gehandicapte Atheense zeemacht tegenover zich vond.