De pleinen van Lissabon

Aan de Taag ligt de Praça do Comercio (Plein van de Handel), stralend in het licht van de rivier ervoor. Vroeger, voor de aardbeving, stond hier een koninklijk paleis en in de volksmond heet het plein nog wel 'Terreiro do Paço', (Paleisterras). Nog een naam is 'Plein van het zwarte paard' vanwege het (groenige!) ruiterstandbeeld van koning José (1750 - 1777).

Onder deze vorst had de aardbeving plaats (1755), en werd dit plein opnieuw ingericht. Onder hem zijn ook talrijke belangrijke hervormingen doorgevoerd op alle mogelijke maatschappelijke gebieden. De enige verdienste daarbij van deze vorst was overigens, dat hij de markies van Pombal, het genie achter die hervormingen, de vrije hand liet.

Het plein vertoont, zoals ook heel de wijk alle trekken van de 'Pombalijnse' stijl: sobere elegantie, wat barok, maar zeer doelmatig. Als op den duur de geparkeerde auto's van de ambtenaren verdwenen zijn en er alleen ruimte is voor de voetgangers en voor de ouderwetse trammetjes met hun schitterend koperwerk, dan is dit stralende plein eigenlijk dé plek, waar een bezoek aan Lissabon moet beginnen.

Via de triomfboog van dit plein komt u in de Rua Augusta, de hoofdstraat van de winkelwijk en vandaar op de Rossio, het drukste en gezelligste plein van Lissabon. Daar wordt inderdaad geleefd: de politieke partijen maken er lawaai, straatverkopers leuren met ansichtkaarten en loten, anderen proberen moeders over te halen speeltjes te kopen voor de kindertjes, vrienden en vriendinnen ontmoeten elkaar op de (dure) terrasjes, er wordt geflaneerd en gegesticuleerd en de schoenpoetsers doen er vol overgave hun werk.

Midden op het plein staat een reusachtig hoog standbeeld van Pedro IV, de man die de keizerskroon van Brazilië liet schieten voor de koningskroon van Portugal. De twee prachtige bronzen fonteinen daarbij en de duiven brengen iets van rust in de heksenketel van het verkeer.
Dat we hier in het centrum zijn, bewijst ook de aanwezigheid van het Nationale theater aan de noordkant van het plein. Die aanwezigheid herinnert ook aan de soms merkwaardige kringloop in de Geschiedenis. Het plein was n.l. vroeger het toneel van stierengevechten, carnavaleske optochten, parades en feestelijke banketten.

Maar ook de Inquisitie voerde hier haar terechtstellingen uit, een druk bekeken schouwspel. Nadat zij was afgeschaft dank zij de hervormingen van Pombal, kwam op de plaats waar het paleis van de Inquisitie stond... het zojuist genoemde Teatro Nacional.