Guimarães
Als u Guimarães binnenrijdt, komt u op een rotonde waar een standbeeld staat. Het beeld stelt de Galicische (=Spaanse!) gravin Mumadona Dias voor. Zij bestuurde in de 10e eeuw dit gebied, dat, weliswaar bevrijd van de Moren, toch nog steeds door hen bedreigd werd. Ter verdere ontwikkeling van het gebied stichtte zij in het toen zo geheten Vimarenes een klooster 'Salvador do Mundo'. In dat zelfde tijdsbestek moet de enorme wachttoren gebouwd zijn op de heuvel achter haar beeld om klooster en omgeving tegen Moren en.... Noormannen te beschermen.
Het ontstaan van de Portugese natie
Die heuvel achter het beeld moet eigenlijk het eerste doel zijn van uw bezoek aan de stad. Hij wordt de Colina Sagrada genoemd, de 'Gewijde Heuvel', en terecht: het is een heilige plek in Portugal, dierbaar aan iedere Portugees. Hier immers ontstond de Portugese natie.Zoals al gezegd kwamen ridders uit heel Europa de Spaanse koningen helpen in hun strijd tegen de Moren. Zo ook de Bourgondiërs Raimond en Henri. In 1086 wisten zij met hun ruiterij een nederlaag van koning Alfonso VI van Castilië te voorkomen. De dankbare koning gaf Raimond het graafschap Galicië en liet hem zijn dochter Urraca huwen. De hand van zijn onechte dochter Tareja schonk hij aan Henri en het paar kreeg als bruidsgift het graafschap Portucale en Coimbra, zij het wel onder soevereiniteit van de Galiciërs.
Henri vestigde zijn residentie in Guimarães en bouwde de wachttoren uit tot een burcht. Deze burcht, somber en afwerend met zijn kantelen als haaientanden, staat nu nog op de heuvel. Daar werd de zoon van Henri en Tareja geboren; zijn naam was Alfonso Henriques. Na de dood van zijn vader had zijn moeder een Galiciër als minnaar. De adel, die zich blijkbaar al 'Portugees' voelde, kwam in opstand tegen die Galicisch-Spaanse invloed. Onder leiding van Alfonso Henriques, toen 20 jaar oud, verdreef men na een bloedige veldslag Tareja en werd de horigheid aan de Spanjaarden opgezegd.
Toen Alfonso Henriques, behalve een reus van een man ook duidelijk een militair genie, in 1139 de Moren welhaast definitief had verslagen, riep hij zich tot koning van Portugal uit en maakte van Coimbra zijn hoofdstad. Met zijn koningschap begint dus definitief de geschiedenis van de Portugese natie.
Klein kerkje
In het groen van de kasteelomwalling ligt een klein kerkje gewijd aan de heilige Michael. Hier zou Alfonso H. gedoopt zijn. De graven in de kerk geven een aardig overzicht van de adel in die tijden.Het kerkje wordt nog kleiner gemaakt dan het al is door de kolossale aanwezigheid ernaast van het Paço dos Duques de Bragança, het hertogelijk paleis.
In de 15e eeuw werd het gebouwd door de graaf van Barcelos, Alfonso geheten. Als vertrouweling van zijn koning, die ook zijn buitenechtelijke vader was, reisde hij door heel Europa op diplomatieke missies. Deze reizen leverden hem de titel op van 'Hertog van Bragança' en tevens de ideeën voor zijn paleis dat herinnert aan de kastelen van de Loire (de schoorstenen) en de paleizen in Bourgondië (de daken). Maar allereerst is het een prachtig Portugees paleis met Indo - Portugese huisraad, wapenrustingen, Franse en Vlaamse tapijten, schilderijen van Portugese, Italiaanse en Hollandse meesters, kortom: iedereen vindt hier iets te bewonderen.
De binnenstad
Voor een bezoek aan de binnenstad volgen we de schilderachtige Rua de Santa Maria naar de Largo da Oliveira.Dit middeleeuwse plein wordt omzoomd door gotische bogen en voorname vijf eeuwen oude huizen; ze zien er wat haveloos uit maar hebben nog hun doorwrochte smeedijzeren traliewerk van toen. De ijzeren klokken van de toren van de Nossa Senhora da Oliveira kleppen nog zoals ze eeuwen geleden deden. Hier raast geen verkeer en de kindertjes spelen ook hier op een voor de Portugezen gewijde plek.
In de tijd der Visigoten, zou hier ooit de boer Wamba met zijn ploeg in de weer zijn geweest. Omdat hij behalve een ijverige boer ook een groot strijder was, kwam een vertegenwoordiging van het volk hem vragen hun koning te worden. Wamba vond dat hij net zo min geschikt was om nog koning te worden als het hout van zijn ploeg nog in staat was groene takken te krijgen en vertelde dit dan ook aan het gezantschap. Onmiddellijk groeide er uit het ploeghout een groene olijftak en.... Wamba werd koning. Wellicht bouwde gravin Mumadona op de plek van dit mirakel haar klooster en dat zou dan nog eens eeuwen later door de Nossa Senhora da Oliveira, O.L. Vrouw van de Olijftak, vervangen zijn.
In het klooster dat bij deze kerk hoorde is een rijk museum gehuisvest, het Museum Alberto Sampaio.
Andere blikvangers op het plein (largo) zijn de gotische arcades van het Paco do Concelho, het vroegere stadhuis. Het gotisch poortje voor de kerk herinnert met zijn grote kruis aan de slag bij Salado in 1340 waar de Moren opnieuw werden verslagen.
Enkele van de oude stadshuizen hier werden samengevoegd tot één geheel en ingericht als een herberg in middeleeuwse stijl. Het is de Pousada de Nossa Senhora da Oliveira. Een Pousada is een, meestal duur, staatshotel. U zult nog veel Pousadas tegenkomen. In een oprisping van anti-religiositeit of, wellicht beter gezegd, antiklerikalisme zijn in de vorige eeuw in Portugal net als in Spanje de kloosters onteigend en de bewoners ervan verjaagd.
En net als van veel oude paleizen, leegstaande kastelen en landhuizen van de adel heeft men ook daarvan dure staatshotels gemaakt. In Portugal heten ze Pousada's, Paradores in Spanje. Meestal heeft men er de sfeer uit vroeger dagen door de keuze van meubels en verdere inrichting bewaard.
