De geschiedenis van Pamplona
Oorspronkelijk was Pamplona een Baskische nederzetting, maar de stad werd door Pompeus in circa 77 v.Chr. opnieuw gesticht en kreeg de naam Pompelo of Pompeiopolis. Rond 732 werd de stad door de Moren bezet en later weer ingenomen door Karel de Grote, die de stadswallen verwoestte, wat uiteindelijk tot de wraakactie bij Roncesvalles in 778 leidde. In 905 stichtte Sancho Abarca het koninklijk Navarra en Pamplona werd zijn residentie.
Tijdens de regeringsperiode van Sancho III in het begin van de 10e eeuw begon de stad zich snel te ontwikkelen en er ontstond rond de kerk van San Cernin een belangrijke nieuwe stadskern die voornamelijk door Fransen en andere kooplieden werd bevolkt. Tijdens de 13e en 14e eeuw nam de stad nog sneller in omvang toe. De komst van nieuwe Franse kolonisten had de bouw van de zogenaamde Nieuwe Stad tot gevolg. Die zou later bekend worden als de San Nicolįswijk.
De belangrijkste wijken van Pamplona waren van elkaar gescheiden door muren en elke wijk genoot weer andere privileges, afhankelijk van het feit of ze door de Kroon of door de Kerk werden verleend. Dit had een hoop onderlinge rivaliteit en vijandigheid tot gevolg.
Het koninkrijk bestond tot 1512, toen de 'katholieke koningen' Pamplona bezetten en Navarra, ten zuiden van de Pyreneeėn, inlijfden bij het door hen beheerste gebied. De situatie werd daarna nog slechter, toen de grotendeels Franse wijken San Cernin en San Nicolįs bijna voortdurend strijd leverden met de Castiliaanse wijk die rond de kathedraal gelegen was.
De Frans-Navarrezen deden verschillende pogingen om Pamplona terug te veroveren waarbij ze geholpen werden door Frans-Navarrese troepen van boven de Pyreneeėn. Bij de slag van 1521 behoorde Ignatius van Loyola tot de gewonden onder de Castiliaanse soldaten. Tijdens zijn genezingsperiode ontstond bij hem het plan voor de oprichting van de jezuļetenorde.
