De kathedraal van Jaca
De kathedraal van Jaca is waarschijnlijk de eerste Romaanse kerk in Spanje. Het beeldhouwwerk zou alle Romaanse kunstenaars geïnspireerd hebben, die werkten aan de verschillende kerken op weg naar Santiago de Compostella.
De apsis en de zijbeuken dateren uit ± 1050, de overige delen zijn uit de 12e eeuw. We weten dat de kunstenaar, die de kapitelen, de dekplaten en overige delen in de kerk versierde, in 1063 werd verzocht om dit werk uit te voeren. De koorsluiting van de kerk van Jaca bleef de rijkst versierde van alle Romaanse kerken in Aragón. Al het beeldhouwwerk is van bijzondere kwaliteit. De stijl is vaak nagevolgd. De onderwerpen zijn zeer verschillend; er zijn beesten en legendarische figuren, en menselijke afbeeldingen ontbreken niet, zoals een slangenbezweerder.
Het timpaan (boog van kerkportaal) toont een chrismon (oudchristelijk motief, dat vooral voorkwam op sarcofagen) geflankeerd door twee leeuwen. Die oudste timpanen zijn zeer sober versierd. Het lijkt wel alsof ze zich willen beperken tot het essentiële, om zodoende hun boodschap volledig tot hun recht te laten komen. Dit chrismon is versierd met bloemen. Er staan Griekse letters op, o.a. de alfa en omega, symbolen voor begin en einde. De Latijnse tekst rond dit chrismon zegt ons: 'Lezer, tracht in dit beeldhouwwerk dit te herkennen: De P voor Pater (d.i. Vader in het Latijn), de A voor de Zoon en de dubbele letter voor de Geest. De drie zijn waarlijk één en dezelfde Heer'.
De leeuw is een minder voorkomend symbool voor Christus. De spreuk bij de linker leeuw zegt ons: 'De leeuw spaart, wie zich aan zijn voeten werpt, en Christus wie Hem aanroept'. De man, die zich heeft neergeworpen en een slang vasthoudt symboliseert het kwaad. Het fabeldier (basilisk) onder de rechter leeuw symboliseert eveneens het kwade. De leeuw legt zijn poot op een overwonnen beer en de tekst erbij betekent: 'De machtige leeuw slaat het rijk van de dood neer'. Tenslotte wil de tekst op de onderrand van het timpaan ons zeggen: 'Indien je wil leven, jij die onderworpen bent aan de dood, kom hier smekend en wijs giftig voedsel van de hand. Zuiver je hart van de ondeugden om geen tweede dood te sterven.'De kapitelen in het portaal tonen bijbelse taferelen.
Binnen in de kerk zien we verschillende stijlen door elkaar. De koepel boven de viering is er mooi. Het gotische gewelf werd aangebracht i.p.v. een houten, dat bij een brand werd verwoest en dit nieuwe gewelf is niet erg geslaagd. In het museum bij de kathedraal worden muurschilderingen uit Aragón samengebracht om ze hier beter te kunnen bewaren.
Nog te vermelden is, dat in de kerk van het klooster van de Benedictinessen een sarcofaag is van een Aragonese prinses, die een belangrijk voorbeeld geeft van de Romaanse kunst in Spanje.
