Aks onderdeel van een herstelplan na het instorten van de economie aan het einde van de 19e en de 20e eeuw kwam er een concertzaal, een congreshal en ook het Guggenheimmuseum met de zeer gewaagde vormgeving en met een verzameling van wel erg moderne kunstuitingen.
Om dit museum van de grond te krijgen had het Baskische bestuur contact gezocht met het Guggenheimmuseum voor moderne kunst in New York. Men bood aan de bouw en het onderhoud te zullen financieren, mits het museum in New York bereid was tegen vergoeding regelmatig wisselende tentoonstellingen te verzorgen.
Zelf zouden Bilbao en Baskenland een permanente tentoonstelling van moderne kunst opzetten met ook werk van met name jonge, Baskische kunstenaars.
Het gebouw, werk van de Amerikaanse architect Frank O. Gehry, is wel het modernste museum ter wereld.
De werken vingen aan in 1993 en de opening vond plaats in 1997.
De architect wilde met deze constructie een uitbeelding geven van de band die bestaat tussen Baskenland en het water. Het gebouw, een enorme sculptuur, is omringd en gedeeltelijk verhuld door water, tegenstrijdige materialen als titaniumplaten, glazen koepels en steen. De materialen en de structuur van het gebouw met trappen, doorgangen en ruimtes in speciale vormen garanderen een lichtinval die uniek is
Gehry is een zogenaamde deconstructivist, die graag spot met de logica in de bouwkunst.
Zijn museum is een opeenstapeling van zeer grillige vormen, die doen denken aan een voorwereldlijk monster. De Spanjaarden spreken van de Flor de Metal, de metalen bloem. De buitenkant is bedekt met grote glanzende titanium platen aangevuld met glas- en kalksteenplaten.
De gehele constructie werd per computer berekend met gebruikmaking van het voor de ruimtevaart gemaakte programma Catia van de Franse Dassault-vliegtuigfabrieken.
Ook het interieur is erg opvallend. Om te beginnen is er een atrium van 50m hoog, verlicht door middel van golvende glaspanelen en daarnaast een tentoonstellingsruimte van 130m lang, 25m breed en wisselend van 12m tot 22m hoogte.
Gehry voldeed daarmee aan de belangrijkste eisen van Thomas Krens, de directeur van de Solomon R. Guggenheim Foundation. Hij wilde een gebouw met dezelfde impact als het Opera House in Sydney of het Centre Pompidou in Parijs. Het moest een eigentijds architectonisch hoogtepunt worden zoals de Kathedraal in Chartres. Het ligt er nu als een reusachtig schip, afgemeerd aan de oevers van de rivier en inmiddels wordt het algemeen beschouwd als één van de belangrijkste bouwwerken van de 20e eeuw.
Vlak bij dit museum bouwde de al eerder vermelde Calatrava een prachtige voetgangersbrug over de rivier de Nervión.
Het museum zelf is als het ware gebouwd rond de oprit van de al bestaande grote brug, de belangrijkste verbinding tussen de beide oevers.
De permanente collectie richt zich op het Abstract Expressionisme, de belangrijkste kunstuiting van de tweede helft der 20e eeuw. Voor de ingewijden: de Duitse Neo-Expressionist Kiefer, de Spanjaard Barceló en de Fransman Boltanski zijn goed vertegenwoordigd. Wat er aan wisselende exposities van de moderne kunst wordt geboden, is op dit moment nog niet bekend, maar de betreffende gegevens zullen zeker vroegtijdig beschikbaar zijn.
De vaste collectie kunstwerken, uit de laatste 50 jaar, vinden wij in de titaniumstructuur, o.a. werken van Chagall, Kandinski, Picasso,.…. De grote zaal van 30 bij 130 meter, onder de brug, herbergt tijdelijke en bijzondere tentoonstellingen. De totale oppervlakte van het gebouw bedraagt 24.000 m2, waarvan iets minder dan de helft expositieruimte is. De rest bevat een auditorium, een bibliotheek en een restaurant….
Salomon Guggenheim wordt beschouwd als de belangrijkste mecenas en kunstverzamelaar van moderne kunst.